Έχεις Μήνυμα… (14 Ιουλίου 2016)

Λόγος περί υπακοής στον Πνευματικό Πατέρα

Η υπακοή-υποταγή σε έναν γέροντα έχει διφυή υπόσταση. Είναι αγώνας ψυχής και χάρισμα. Είναι αγώνας, γιατί απαιτείται εργώδης προσπάθεια να μεταμορφώσουμε το «θέλημα της σαρκός». Εξάλλου είμαστε παιδιά, γεννήματα, αυτού του θελήματος –αναφέρομαι στη σύλληψη και τεκνογονία– και, ως εκ τούτου, το θέλημα αυτό είναι αναπόσπαστο κομμάτι της φύσης μας. Ταυτόχρονα, η υπακοή μπορεί να είναι και χάρισμα· και τούτο, διότι ο άνθρωπος δεν μπορεί ποτέ να κάνει αληθινή υπακοή, αν η διάθεσή του δεν αναφθεί όπως η φωτιά από τον ίδιο τον Θεό: «Ουδείς δύναται έλθειν προς με, εάν μη ο πατήρ ο πέμψας με ελκύση αυτόν…και έσονται πάντες διδακτοί Θεού. (Ιωάν. 6, 44-45)». Και ενώ το πρώτο συστατικό της υπακοής (τον αγώνα) είναι πιο απλό να το κατανοήσουμε, το δεύτερο συστατικό (το χάρισμα) χρειάζεται εμβάθυνση. (α) Πρώτα, να δούμε ποιο είναι το πρόσωπο του γέροντα, και στη συνέχεια, (β) Τι είδους σχέση αναπτύσσεται στην υπακοή.

Καταρχήν, ο απόστολος Παύλος λέει τα εξής διαφωτιστικά: «Μνημονεύετε των ηγουμένων υμών, οίτινες ελάλησαν υμίν τον λόγον του θεού, ων αναθεωρούντες την έκβασιν της αναστροφής μιμείσθε την πίστιν (Εβρ. 13,7)…Πείθεσθε τοις ηγουμένοις υμών και υπείκετε’ αυτοί γαρ αγρυπνούσιν υπέρ των ψυχών υμών ως λόγον αποδώσοντες (Εβρ. 13,17)». Αυτοί, όσοι ανέλαβαν τον ρόλο του ηγουμένου, θα δώσουν λόγο στον Θεό για τη σωτηρία μας. Αν βέβαια ισχύει το «πείθεσθε και υπείκετε».

Το πρώτο σημείο που μας ενδιαφέρει είναι ξεκάθαρο και μας παραπέμπει στο έργο του Χριστού, των αποστόλων και όλων των αγίων ανδρών –και γυναικών ενίοτε– της παράδοσής μας, που είναι ο ευαγγελισμός όλου του κόσμου. Οι προεστώτες, που συχνά –όχι πάντα– ταυτίζονται με τους πνευματικούς μας πατέρες, είναι αυτοί οι οποίοι μας ευαγγέλισαν, μας φανέρωσαν τον λόγο του Θεού. Τι σημαίνει αυτή η φανέρωση και αποκάλυψη στη ζωή μας; Την απάντηση την δίνει ο ίδιος ο Χριστός: «Αμήν αμήν λέγω ύμιν ότι ο τον λόγον μου ακούων και πιστεύων τω πέμψαντί με έχει ζωήν αιώνιον, και εις κρίσιν ουκ έρχεται, αλλά μεταβέβηκεν εκ του θανάτου εις την ζωήν (Ιωάν.5,24)». Ο ευαγγελισμός αυτός σημαίνει πως ο άνθρωπος γνωρίζει επιτέλους τον Θεό, τον αληθινό Θεό. Αλλά αυτή η γνώση προϋποθέτει την οικείωσή μας με τον λόγο του Θεού και την συνακόλουθη γνώση σύνολης της Αγίας Τριάδος, που από κοινού ενήργησε το γεγονός της σωτηρίας του κόσμου.

Και γιατί αυτή η κίνηση του ανθρώπου να ονομάζεται μετάβαση στη ζωή; Και ποια ζωή εννοεί; Διδάσκει αλλού ο Χριστός: «Αυτή δε έστιν η αιώνιος ζωή, ίνα γινώσκωσί σε τον μόνον αληθινόν Θεόν και ον απέστειλας Ιησούν Χριστόν (Ιωάν.17,3)». Που σημαίνει ότι ο άνθρωπος που θα γνωρίσει τον Χριστό θα αναγνωρίσει και τον Πατέρα στο πρόσωπο του Χριστού, και αυτός που θα αναγνωρίσει τον Πατέρα θα πάψει να πιστεύει σε πράγματα αυτού του κόσμου. Κανένα είδωλο, πλέον, δεν θα
σταθεί ανάμεσα σ’ αυτόν και τον Θεό. Ο άνθρωπος που γνώρισε με τέτοιον υπαρξιακό τρόπο τον Θεό και δήλωσε ολόκαρδα την πίστη του σε Αυτόν «εις κρίσιν ουκ έρχεται».

Ο λόγος είναι συγκλονιστικός! Με άλλα λόγια, θα πει ότι δεν θα βιώσει την κρίση του Θεού στα έσχατα ως κατάκριση. Το «νυν» υπερακοντίζει τον εαυτό του, και τα φυσικά του όρια χαλαρώνουν μέσα στον νέο ορίζοντα του Θεού που ανέτειλε εν Χριστώ. Μόνο έτσι κατανοείται το πως μπορεί προληπτικά ένα ον περατό σαν τον άνθρωπο να εξασφαλίσει κάτι που ακόμη βρίσκεται στο μέλλον και συνάμα εκτός εγκόσμιου χρονικού ορίζοντα. Τι το ξεχωριστό έχει συντελεστεί, ώστε να μιλούμε για υπέρβαση του θανάτου και της συνακόλουθης κρίσης από το τώρα; Ο άνθρωπος αξιώθηκε να ανήκει στους κληρονόμους της Βασιλείας του Θεού, να θεωρηθεί υιός και θυγατέρα Του. Ο κάθε άνθρωπος είναι ένας καινούριος κόσμος. Αυτό μας φτιάχνει ένας γέροντας, ένας πνευματικός. Μας ευαγγελίζει και μας εκκεντρίζει στην αείζωο πηγή. Ο χριστιανός, τότε, βλέπει τον γέροντα –όπως μας παραδίδει ο αββάς Ισίδωρος– ως πατέρα και άρχοντα. Τον αγαπάει ως πατέρα και κουρνιάζει στις φτερούγες της πατρικής του αγάπης, και τον φοβάται, τον σέβεται ως άρχοντα και ποτέ δεν λησμονεί το αξίωμα και τη θέση του. Ο πιστός που υπακούει, ποτέ δεν αφήνει το ένα χαρακτηριστικό να σκιάσει το άλλο· και τα δύο είναι απαραίτητα για να κρατηθεί η σχέση υγιής.

Από το σημείο αυτό και έπειτα, η πνευματική σχέση πατρότητας και υιότητας που αναπτύσσεται είναι ένα μυστήριο στα χέρια του Θεού. Αγωνίζεται ο άνθρωπος;…τόσο ο Θεός καλλιεργεί και βαθαίνει τους δεσμούς. Αφίσταται των τερπνών του κόσμου και αποσμήχει τις φαντασίες των ειδών αυτού του κοσμoυ;…τόσο απολαμβάνει νοερά την επισκίαση της αγάπης του Θεού και Πατρός. Οι δεσμοί που ωριμάζουν με τον καιρό δεν είναι βιολογικοί αλλά αγιοπνευματικοί. Για τον λόγο αυτόν και δεν μετρά η φθορά του χρόνου πάνω τους ούτε καταλύονται με τον θάνατο. Ο πιστός δεν μπορεί να προχωρήσει στην αρετή, στην προσευχή, αν δεν αρχίσει τη ζωή του στην Εκκλησία μέσα σε υγειές πλαίσιο και σχέση υπακοής.

Πρέπει να παραδώσουμε τον εαυτό μας σε έναν άνθρωπο και –δι’ αυτού του ανθρώπου– στον Θεό. Ό,τι δεν παραδώσουμε διά του πνευματικού μας στον Θεό κάποια στιγμή θα το διεκδικήσει ο διάβολος (με την αμαρτία). Αν όμως παραδώσουμε τη ζωή μας στον Θεό, τότε αυτό που θέλουμε από τον Θεό θα το έχουμε. Ο νούς του ανθρώπου που έχει παραδοθεί στο θέλημα του Πατρός είναι αμέριμνος και πάνω από όλα τα πράγματα ζητάει πρώτα τη βασιλεία του Θεού. Ο γέροντας, από την άλλη, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, μπορεί να ζητάει από τον Θεό ο,τιδήποτε για τη σωτηρία μας. Είναι η «δέησις του δικαίου», που «ισχύει πολύ» ενώπιόν του Θεού (Ιακβ. 5,16)». Αυτός αφήνει-λύει τις αμαρτίες μας.

Μολαταύτα, ο διάβολος και άλλοτε η αδυναμία της ανθρώπινης φύσης μας οδηγεί στο να μη βλέπουμε ορθά τα πράγματα. Η συσκότιση του ανθρώπου, όταν δεν πετυχαίνεται με την άμεση πτώση σε κάποια αμαρτία, επιδιώκεται με το να εγείρεται ο πόλεμος των λογισμών, προκειμένου να αδυνατίσει η άμυνα του πιστού και, τελικά, να οδηγηθεί εκών άκων στην όποια αμαρτία. Κάθε μία παραχώρηση σε τούτον τον νοερό πόλεμο, (που συνοδεύει τους περισσότερους χριστιανούς διά βίου, ιδιαίτερα όταν στρέφεται ενάντια του πνευματικού), όπως η πείρα των αγίων μας διδάσκει, επιφέρει ρωγμές η και σπάει τη μεταξύ τους πνευματική σχέση, όταν βέβαια ο πολεμούμενος αποδεχθεί τους λογισμούς και υποκύψει στις πνευματικές αυτές μάχες. Στην αντίθετη περίπτωση, ο πολεμούμενος στεφανώνεται, ωριμάζει πνευματικά, του προστίθεται πολύτιμη πείρα και η σχέση του με τον πνευματικό πατέρα σφυρηλατείται.

Ίσως από τους ισχυρότερους και συνηθέστερους δόλιους λογισμούς στον πόλεμο τον πνευματικό είναι η κοινότοπη επίκληση πολλών «μα, και αυτός άνθρωπος είναι», «γιατί να τον ακούω τόσο τυφλά;», γιατί το ένα – γιατί το άλλο; Κάποιοι μάλιστα που θα ήθελαν να προχωρήσουν πνευματικά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν και τον εξής πειρασμό: «και γιατί να τον
ακούσω εγώ (όχι, να μην είμαι εγώ αυτός που θα ακούει)· γιατί να μην είμαι εγώ ο γέροντας και αυτός ο υποτακτικός;» Άπαγε! Σε τούτον τον λογισμό κρύβεται κατ’ αναλογία ο λογισμός του ίδιου του εωσφόρου, όταν έπεσε από τον ουρανό σαν αστραπή, διψώντας να υποσκελίσει τον Θεό. Πριν, ωστόσο, απαντήσουμε, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε ότι οι άγιοί μας συστήνουν να διώχνουμε τους λογισμούς, να μην ανοίγουμε διάλογο μαζί τους, να κάνουμε υπομονή στις σφοδρές επιθέσεις τους και –ως αρχάριοι– να ζητούμε το έλεος του Θεού και την επέμβασή του, για να μας απαλλάξει από τη συμφορά.

Η απάντηση είναι απλή στα όσα «γιατί» προηγήθηκαν. «Ούτως ηύδοκησεν ο Θεός», έτσι το θέλησε. Αν μόνο μπορούσαμε να αναλογιστούμε τι σημαίνει το «θέλω» του Θεού. Η Π.Δ. μας καθοδηγεί, λέγοντάς μας «τω λόγω του Κυρίου οι ουρανοί εστερεώθησαν και τω πνεύματι του στόματος αυτού πάσα η δύναμις αυτών.,.ότι αυτός είπε και εγεννήθησαν, αυτός ενετείλατο και εκτίσθησαν.,.η δε βουλή του Κυρίου εις τον αιώνα μένει…» (Ψαλ.32, 6-11). Το «θέλω» συνεπώς του Θεού, όταν μας αποκαλυφθεί, δεν το διαπραγματευόμαστε. Και είναι πίστη ακλόνητη της Εκκλησίας ότι ο Θεός αποκαλύπτει το θέλημά Του κατεξοχήν στον λόγο του πνευματικού πατέρα αλλά και στους ανθρώπους που ειλικρινά και ολόψυχα ζητούν τη σωτηρίας τους. Από το σημείο αυτό και πέρα εναπόκειται στον άνθρωπο αν θα το δεχθεί· αν ναί, θα σωθεί· αν όχι, θα είναι αναπολόγητος την ημέρα της Κρίσεως.

Π. Αθανασίου Α. Χύτα

Απομαγνητοφωνημένη ομιλία