Έχεις Μήνυμα… (13 Μαΐου 2016)

Πληρότητα

Θεολογικά, καθώς υποστηρίζει πολύ σωστά ο ρώσος Προσκυνητής, η Προσευχή του Ιησού «περικλείει μέσα της όλες τις ευαγγελικές αλήθειες. Οι Πατέρες μάς λένε ότι το Όνομα του Ιησού αποτελεί περίληψη όλου του Ευαγγελίου». Σε μία σύντομα πρόταση περικλείει τα δύο κύρια μυστήρια της χριστιανικής πίστης, τη Σάρκωση και την Τριαδικότητα. Μιλάει, πρώτα, για τις δύο φύσεις του Χριστού – Θεανθρώπου: την ανθρώπινη, διότι στην Ευχή Τον επικαλούμαστε με το ανθρώπινό Του όνομα: «Ιησούς», που η μητέρα Του, η Παναγία, του έδωσε μετά τη γέννησή Του στη Βηθλεέμ΄και την αιώνια θεία φύση Του, καθόσον Τον ονομάζουμε επίσης «Κύριο» και «Υιό του Θεού». Στο δεύτερο μέρος, η Προσευχή υπαινίσσεται -αν και όχι ρητά-  τα τρία Πρόσωπα της Αγίας Τριάδας. Ενώ απευθύνεται στο δεύτερο πρόσωπο της Τριάδας, τον Ιησού, αναφέρεται επίσης και στον Πατέρα, γιατί ο Ιησούς καλείται «Υιός του Θεού». Και το Άγιο Πνεύμα είναι εξίσου παρόν στην Προσευχή, επειδή «ουδείς δύναται ειπείν Κύριον Ιησούν ειμή εν Πνεύματι Αγίω» (Α΄Κορ. 12,3). Έτσι η Προσευχή του Ιησού είναι συγχρόνως Χριστοκεντρική και Τριαδοκεντρική.

Λατρευτικά, η Ευχή δεν είναι λιγότερο περιεκτική. Περιλαμβάνει τις δύο κύριες «στιγμές» της Χριστιανικής λατρευτικής πράξης: τη «στιγμή» της προσκύνησης, της ενατένισης της δόξας του Θεου και της αναζήτησής Του με αγάπη, και τη «στιγμή» της μετανοίας, της αίσθησης της αναξιότητας και της αμαρτωλότητας. Υπάρχει μια κυκλική κίνηση μέσα στην Προσευχή, μια ακολουθία ανάβασης και επιστροφής. Στο πρώτο μισό της Προσευχής, ανερχόμαστε προς το Θεό: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού…» και κατόπιν, στο δεύτερο μισό, γυρίζουμε στον εαυτό μας με συντριβή: «…τον αμαρτωλόν». «Εκείνοι που έχουν γευθεί το δώρο του Πνεύματος», διαβάζουμε στις Ομιλίες του Μακαρίου, «έχουν ταυτόχρονα συνείδηση δύο πραγμάτων: από τη μια μεριά, της χαράς και της παρηγοριάς΄ από την άλλη μεριά, της ταραχής, του φόβου και του πέθους». Τέτοια είναι η εσωτερική διαλεκτική της Προσευχής του Ιησού.

Αυτές οι δύο «στιγμές» -η θέα της θείας δόξας και η συνειδητοποίση της ανθρώπινης αμαρτίας-  ενώνονται και συναιρούνται σε μια τρίτη «στιγμή», όταν προφέρουμε τη λέξη «ελέησον». Το «ελέησον» δηλώνει το γεφύρωμα του χάσματος μεταξύ της δικαιοσύνης του Θεού και της «πεπτωκυίας» δημιουργίας. Αυτός που λέει στον Θεό «ελέησόν με» θρηνέι την δική του ανικανότητα, αλλά συγχρόνως βγάζει μια κραυγή ελπίδας. Μιλάει όχι μόνο για την αμαρτία, αλλά και για την υπέρβασή της. Επιβεβαιώνει ότι ο Θεός μέσα στη δόξα Του μας δέχεται, μολονότι είμαστε αμαρτωλοί, ζητώντας από μας σε αντάλλαγμα να δεχθούμε το γεγονός ότι μας αποδέχεται. Έτσι, η Προσευχή του Ιησού περιέχει όχι μόνο ένα κάλεσμα για μετάνοια, αλλά και μια εγγύση της συγχώρησης και της σωτηρίας. Η καρδιά της Προσευχής -το όνομα «Ιησούς»- φέρει ακριβώς την έννοια της σωτηρίας: «Και καλέσεις το όνομα Αυτού Ιησούν΄ Αυτός γαρ σώσει τον λαόν αυτού από των αμαρτιών αυτών» (Ματθ. 1,21). Ενώ στην Προσευχή του Ιησού ο άνθρωπος πανθεί για την αμαρτία, το πένθος του δεν είναι ανέλπιδο αλλά «χαροποιόν», κατά την έκφραση του αγίου Ιωάννη της Κρίμακος (περ. 649).

Τέτοια πλούτη, θεολογικά και λατρευτικά, ανακαλύπτουμε στην Προσευχή του Ιησού΄ και μάλιστα όχι αφηρημένα, αλλά σε ζωοποιό και δυναμική μορφή. Η ιδιαίτερη αξία της Προσευχής του Ιησού εντοπίζεται στη δυνατότητά της να ζωντανεύει αυτές τις αλήθειες, έτσι ώστε να συλλαμβάνονται όχι μόνο εξωτερικά και θεωρητικά, αλλά με την πληρότητα της ύπαρξής μας. Για να καταλάβουμε γιατί η Νοερά Προσευχή έχει τέτοια αποτελεσματικότητα, πρέπει να στραφούμε σε δύο ακόμα πλευρές της: στη δύναμη του Ονόματος και στην πειθαρχία της επανάληψης. […]

Π. Καλλίστου Ware Επισκόπου Διοκλείας

«Η δύναμη του Ονόματος»